İSLAM REHBERİ
İSLAM REHBERİ
el-Harezmî (asıl adıyla Ebû Ca'fer Muhammed b. Mûsâ el-Harezmî), İslam medeniyetinin Altın Çağı'nda yetişmiş dünyaca ünlü matematikçi, astronom, coğrafyacı ve tarihçidir. Bilim tarihinde **"Cebir ilminin kurucusu"** ve **"Algoritmanın babası"** olarak kabul edilen eşsiz bir dâhidir. "Sıfır" (0) rakamını ve Hint sayı sistemini insanlığa tanıtarak bugünkü modern matematiğin temellerini atmış, denklemleri çözmek için geliştirdiği kurallarla bilgisayar biliminin ve yazılım teknolojisinin doğmasını sağlayan teorik altyapıyı asırlar öncesinden inşa etmiştir.
780 (Hicri 164) yılı civarında, günümüzde Özbekistan sınırları içinde yer alan ve Türkistan’ın en önemli ilim havzalarından biri olan Harezm (Hıve) bölgesinde dünyaya gelmiştir. İlk eğitimini memleketinde tamamladıktan sonra, içindeki derin ilim aşkı ve matematik merakı onu dönemin ilim, kültür ve hilafet merkezi olan Abbâsî başkenti Bağdat'a sürüklemiştir. Bağdat'ta gösterdiği üstün deha ve matematiksel yetenek, bilim aşığı olan Abbâsî Halifesi Me'mûn'un dikkatini çekmiştir. Halife, el-Harezmî’yi dönemin dünya çapındaki en büyük akademisi, kütüphanesi ve araştırma merkezi olan **Beytülhikme'nin (Bilgelik Evi)** yönetimine getirmiştir.
Beytülhikme'nin sunduğu muazzam imkanlar sayesinde Harezmî, eski Yunan, Hint ve Babil medeniyetlerine ait matematik, astronomi ve coğrafya el yazmalarını derinlemesine inceleme fırsatı bulmuştur. O, bu antik bilgileri sadece tercüme etmekle kalmamış, süzgeçten geçirerek tamamen yeni, rasyonel ve sistematik bir bilimsel metoda dönüştürmüştür. Özellikle Hint medeniyetinin kullandığı ancak batı dünyasının hiç bilmediği dokuzluk sayı sistemini incelemiş, bu sisteme **"Sıfır" (es-Sıfr)** rakamını da ekleyerek bugünkü onluk basamaklı sayı sistemini insanlığa armağan etmiştir. Sıfırın bulunması, matematikte yapılamayan devasa işlemlerin önünü açan tarihi bir kırılma noktası olmuştur.
Halife Me'mûn'un güçlü desteğiyle Bağdat ve Şemmasiye'de kurulan rasathanelerde astronomi çalışmaları yürüten Harezmî, gök cisimlerinin hareketlerini incelemek üzere dünyanın en kapsamlı yıldız haritalarını hazırlamıştır. Aynı zamanda yer kürenin çapını ve meridyen derecelerini hesaplamak amacıyla halifenin kurduğu 70 kişilik coğrafya heyetine başkanlık etmiştir. Hayatı boyunca saray entrikalarından uzak durarak kendisini tamamen bilime, talebe yetiştirmeye ve kitap yazmaya adayan muazzam mütefekkir, son derece üretken ve insanlığın yönünü değiştiren bir ömrün ardından 850 (Hicri 235) yılında Bağdat'ta vefat etmiştir.
el-Harezmî'nin insanlığa yaptığı en büyük hizmet, matematiği soyut bir felsefe olmaktan çıkarıp günlük hayatın, ticaretin, miras hukukunun ve mühendisliğin çözümlerinde kullanılan pratik bir araç haline getirmesidir. Batı dillerindeki **"Algebra" (Cebir)** kelimesi onun kitabının adından, **"Algorithm" (Algoritma)** kelimesi ise doğrudan "el-Harezmî" isminin Latincedeki telaffuzundan (Algoritmi) türetilmiştir. Dolayısıyla bugün kullandığımız bilgisayarlar, akıllı telefonlar ve tüm dijital yazılımlar, temelini onun algoritma mantığına borçludur.
Dünya bilim kütüphanelerinin en mukaddes kurucu kaynakları arasında yer alan en meşhur eserleri şunlardır: